به نام خدا

خودآرایی و آراستگی

          در سرشت هر انسانی، زیبا پسندی و خودآرایی و گرایش به آراستگی نهفته است. خداجویی و خداپرستی نیز که با فطرت هر انسانی سرشته شده است، نشانگر اوج زیبایی خواهی و کمال طلبی و عشق به زیبای مطلق است. زیبایی که زیبایی ها را دوست می دارد (ان الله جمیل یحب الجمال).

بنابراین آیین الهی انسان ها  را به آراستگی تشویق می کند.

در داستان ها و متون دیرین و تمدن های کهن، زن همواره مظهر و الهه ي زیبایی بوده است و در اسلام نیز افزون بر جمال ظاهری زن که برای آن قلمرو و مصونیتی در نظر گرفته شده،‌ به شخصیت، جایگاه و حقوق فردی و اجتماعی آن توجه ویژه شده است.

آراستگی و پاکیزگی زن و شوهر

          اگرچه در توصیه های کلی اسلام،‌ بدون در نظر گرفتن جنسیت خاص به آراستگی، نظافت تن، لباس و آداب و سنن آن عنایت شده است، ‌اما افزون بر آن به گونه ای ویژه به زنان توجه شده و پسندیده است که زن همواره آراسته و دارای زینت باشد تا برای همسر خویش جذاب باشد.

«زنی خدمت پیامبر اکرم (ص) آمد و گفت:

- حق شوهر بر زن چیست؟

فرمود:

- زیاد است!

- اندکی از آن را برای من بگویید (تا به کار بندم و زندگی زناشویی خویش را پایدار سازم).

- زن باید خود را به بهترین بوهای خوش معطر کند و بهترین لباسش را بپوشد و خود را به بهترین زینتی که دارد بیاراید و همواره در خدمت همسرش باشد...» [1]

از سوی دیگر به مردان نیز توصیه شده است که خودآرایی و آراستگی و پاکیزگی را رعایت نمایند تا همسرانشان در اندیشه یا انجام گناه قرار نگیرند.

پیامبر اکرم (ص) :

«لباس های خود را تمیز کنید و موهای خود را مرتب سازید و مسواک بزنید و آراسته و پاکیزه باشید که برخی از بنی اسرائیل چنین نکردند و زنانشان به گناه آلوده شدند» [2]

آداب لباس پوشیدن

1. در اسلام به رنگ و جنس لباس به تناسب شرایط اقلیمی و فصول سال توجه شده و به طور کلی رنگ های روشن به ویژه سفید توصیه شده است. البته باید از پوشیدن لباس هایی که جلب توجه می کند اجتناب شود و شرایط حضور زن در خانه و اجتماع و نزد محارم و غیر محارم مد نظر قرار گیرد.
2. پوشیدن لباس تمیز و مرتب.
3. داشتن لباس خانه و لباس بیرون و پوشیدن هر کدام در جای خود و یا لباس کار و غیر لباس کار.
4. عدم استفاده از لباس شهرت که پارچه یا نوع دوخت آن معمول نیست.

خوشبو کردن لباس مواردی که هر لباس یا عاملی تهییج کننده است شرایط حضور نزد همسر، محارم و دیگران تفاوت دارد).

5. لباس گشاد و راحت. زیرا لباس تنگ کراهت دارد. [3]

بنابراین در اسلام به پوشش و آداب آن اهمیت داده شده است؛ اما احکام هر یک به تفصیل بیان گردیده تا از هر حکم کلی، برداشت نادرست نشود و حدود و قلمرو خانوادگی (محارم نسبی و سببی) و اجتماعی و نامحرمان اعم از خویشاوندان و بیگانگان تعیین و مشخص گردد و خودآرایی و آراستگی پسندیده و رعایت حیا و عفاف در جای خود تعریف و عمل شود.

نیاز به الگو

          قرآن کریم، زنان منسوب به پیامبر (ص) اعم از همسر و دختر و زنان با ایمان را برای پیشاهنگی در الگوسازی تشویق می کند و آنان را از الگوپذیری و پیروی از دیگران برحذر می دارد:

«ای پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مومنان بگو روسری های بلند خود را بر خویش فرو افکنند. این کار برای اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است. (واگر تاکنون از آن ها خطا و کوتاهی سر زده توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده رحیم است». [4]

«ای همسران پیامبر! شما همچون یکی از زنان معمولی نیستید» [5]

الگوهای لباس

          لباس هویت ویژه ای به افراد و جامعه ها و حتی تاریخ تمدن ها بخشیده است. الگوهای گوناگون پوشش افزون بر پدیده آوردن شخصیت و جایگاه فردی، بیانگر ارزش ها، سنت ها، آیین ها و نوع فرهنگ غالب بر جوامع می باشد.

          لباس نماد فرهنگی جامعه و جزیی از پیکر ی آن به شمار می آید؛ به گونه ای که با ارزش ها و باورهای غالب و هنجارها پیوند دارد و به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای شناخت فرهنگ ها و حتی دگرگونی در ساختار فرهنگی به کار گرفته می شود.

بنابراین باید از الگوهایی استفاده و یا پیروی کرد که با فرهنگ و ارزش های همان جامعه تناسب داشته باشد.

مبانی و دلایل پوشش

          پوشش بانوان در اسلام حکمی شرعی است که بر مبنای دلایل عقلی، سیره ی عملی و متون دینی (قرآن و روایات) استوار شده است:

عقل

1.  نداشتن پوشش مناسب مفاسد گوناگون و ناهنجاری های فراوانی در جامعه پدید می آورد و موجب از هم گسیختگی نظام خانواده و گسترش فساد می شود و آثار منفی روانی و اجتماعی در پی دارد. اما رعایت پوشش و توجه به فرهنگ حجاب، موجب ویژگی عواطف جنسی و محبت خانوادگی و زناشویی زن وشوهر نسبت به یکدیگر می شود. و حریم پوشش به گونه ای ترسیم شده است که بیگانگان در نوع ارتباط سالم و شرایط ویژه زن و شوهر مشارکت نداشته باشند بنابراین پایداری بنیان خانواده و پیدایش نسل پاک و مطمئن از آثار مثبت رعایت پوشش اسلامی است.
2. سیره ی عملی

اقوام و قبایل مختلف مسلمان و پیروان مذاهب اسلامی در برخی آداب و رسوم با یکدیگر اختلاف دارند، ولی در واجبات و امور ضروری دین مانند نماز، روزه، حج و پوشش و حجاب اتفاق نظر دارند                                                                         

زنان مسلمان از هر مذهب و فرقه از صدر اسلام تاکنون حجاب داشته اند. حجاب از ضروریات دین است و انکار آن، انکار ضروری دین محسوب می شود.

3. متون دینی (قرآن و سنت)

 در آیات الهی و سنت نبوی و گفتار پیشوایان دین به صراحت و با تشویق و تاکید، مسئله حجاب و پوشش بیان شده است (در یکی از مباحث عمده ی این مجموعه به این موضوع پرداخته شده است)

تعریف جامع پوشش بانوان

          عالمان مذاهب اسلامی (اهل تشیع و تسنن) در ضرورت اصل پوشش زن اختلافی ندارند، اما در حد و مرز آن، دیدگاه ها و گفته های گوناگونی دارند. بهترین تعریف جامع که با همه ی دیدگاه ها سازگار است:

پوشش اسلامی زن عبارت است از

          پوشش کامل اندام از سر تا پا به استثنای صورت و دست ها  تا مچ که به اصطلاح به آن وجه و کفین می گویند.

به نام خدا

مفهوم و پیشینه ي پوشش

 در تمدن ها و اديان توحيدي

مفهوم لغوی

حجاب: ستر، پرده (به پوششی گفته می شود که مانع از دیدن شی پوشانده شده می شود)[1] «کلمه ی حجاب هم به معنی پوشیدن است و هم به معنی پرده ي حاجب، بیشتر استعمالش به معنی پرده است. این کلمه از آن جهت مفهوم پوشش می دهد که پرده وسیله پوشش است و شاید بتوان گفت که به حسب اصل لغت هر پوشش، حجاب نیست. آن پوشش حجاب نامیده می شود که از طریق پشت پرده واقع شدن صورت گیرد». [2]

          واژه ی حجاب در قرآن هفت بار به کار رفته است و معنای آن در همه ی موارد چیزی است که از هر حیث مانع دیدن شود:

1. حتی تورات با لحجاب (سوره ی  ص – آیه ی 32) در داستان حضرت سلیمان هنگام غروب خورشید: گفت من این اسبان را به خاطر پروردگارم دوست می دارم( و می خواهم از آن ها در جهاد استفاده کنم ، او به آن ها نگاه می کرد) تا از دیدگانش پنهان شدند.
2. اذا سئلتموهن متاعا فسئلوهن من وراء حجاب (سوره ی احزاب، آیه ی 54) درباره ی همسران پیامبر (ص): ... و هنگامی که چیزی از وسایل زندگی را ( به عنوان عاریت) از آنان [= همسران پیامبر] می خواهید، از پشت پرده بخواهید..
3. و من بینناء و بینک حجاب (سوره ی فصلت – آیه ی 5) درباره مشرکان از قول آنها.آن ها گفتند: قلب های ما نسبت به آنچه ما را به آن دعوت می کنی در پوشش هایی قرار گرفته و در گوش های ما سنگینی است و میان ما و تو حجابی وجود دارد؛ پس تو کار خودرا بکن و ما هم کار خود را   می کنیم.
4. فاتخذت من دونهم حجابا (سوره ی مریم، آیه ی 17) درباره حضرت مریم: ... و میان ما خود و آنان حجابی افکند. در این هنگام ، ما روح خود را به سوی او فرستادیم...
5. وما کان لبشر ان یکلمه الله الا وحیا او من وراء حجاب (سوره شوری، آیه 51): و شایسته هیچ انسانی نیست که خدا با او سخن گوید. مگر از راه وحی یا از پشت حجاب، یا رسولی می فرستد و به فرمان او آنچه را بخواهد وحی می کند؛ چرا که او بلند مقام و حکیم است.
6. اذا قرات القرآن جعلنا بینک و بین الذین لا یومنون بالاخره حجابا مستوراً (سوره ی اسراء – آیه ی 45): وبینهما حجاب (سوره اعراف – آیه 46): و هنگامی که قرآن می خوانی، میان تو و آن ها که به آخرت ایمان نمی آورند، حجاب ناپیدایی قرار می دهیم.
7. و بینهما حجاب(سوره اعراف، آیه 46):و در میان آن دو [= بهشتیان و دوزخیان] ، حجابی است ...

مفهوم اصطلاحی

          «استعمال کلمه حجاب در مورد زنان، اصطلاح نسبتاً جدیدی است. در قدیم و مخصوصاً در اصطلاح فقها کلمه ی «ستر» که به معنی پوشش است به کار می رفته است. فقها چه در کتاب الصلوه [3] و چه در کتاب النکاح [4] که متعرض این مطلب شده اند، کلمه ی ستر را به کار برده اند نه کلمه ی حجاب را. بهتر این بود که این کلمه عوض نمی شد و ما همیشه همان کلمه پوشش را به کار می بردیم. زیرا چنان که گفتیم معنی شایع لغت حجاب، پرده است و اگر در مورد پوشش به کار برده می شود ، به اعتبار پشت پرده واقع شدن زن است و همین امر موجب شده که عده زیادی گمان کنند که اسلام خواسته است زن همیشه پشت پرده و در خانه محبوس باشد و بیرون نرود. پوشش زن در اسلام این است که زن در معاشرت خود با مردان، بدن خود را بپوشاند و به جلوه گری و خودنمایی نپردازد.

          آیات مربوطه همین معنی را ذکر می کنند و فتوای فقها هم موید همین مطلب است... در آیات مربوطه لغت حجاب به کار نرفته است. آیاتی که در این باره هست، چه در سوره ی مبارکه نور و چه در سوره ی مبارکه احزاب، حدود پوشش و تماس های زن و مرد را ذکر کرده است، بدون آن که کلمه حجاب را به کار برده باشد.»[5]

پیشینه پوشش

          آثار به جا مانده از انسان ها و تمدن های کهن، نشانگر پیشینه ی تاریخی و دیرینه ی پوشش است و به اسلام اختصاص ندارد.

          سه هزار سال قبل از میلاد، نقاش مصری تصویری کشیده است که دختران، تمام بدن و پسران, نیمه ی پایین بدن خود را پوشانده اند. [6]

          چهارده قرن پیش از میلاد در، نقش برجسته ی فرعون مکاریتوس و یک زن و دخترش، هر سه نفر قسمت پایین بدن را پوشانده اند. [7]

          نقش برجسته ای که در تل العمارنه (در استان اسیوط مصر) موجود است، مربوط به چهارده قرن پیش از میلاد تصویر ملکه را نشان می دهد که پوشش دارد. [8]

          نقش برجسته های معبدهای کارنالوس در موزه ی بریتانیا، کتیبه ی معبد زئوس در موزه ی برلین و مجسمه اونارلس در موزه ی ناپل نشان دهنده پوشش زنان آن دوره می باشد. مجسمه های زنان در این موزه ها از پوشش کامل برخوردارند و پیشینه برخی از آن ها به سه هزار سال پیش از میلاد می رسد. [9]

          زنان در یونان، روم، مصرو ایران باستان به ویژه زنان شهرنشین و ثروتمند خود را می پوشاندند و از نظرها دور نگه می داشتند.

در یونان ، زن هنگامی که از خانه بیرون می آمد، بدن و صورت خود را می پوشانید.

زنان آشوری به حجاب بدن و صورت و سر عادت داشتند.

در روم شرقی (بیزانس) حجاب شدیدتری رواج داشت.

در روسیه تا هنگام سلطنت پطرکبیر، حجاب معمول بود.

پوشش در ادیان الهی

          در آیین زرتشت، یهودیت، ‌مسیحیت و اسلام ، پوشش زنان، لازم شمرده شده است. احکام دینی ، متن کتاب های مذهبی، آیین و آداب و سیره ی عملی و پیروان ادیان الهی بهترین گواه است.

پوشش در آیین زرتشت

          مرکز بعثت آشور زرتشت، ایران بوده است و زنان ایران زمین از زمان مادها که نخستین ساکنان این دیار بودند، پوشش کاملی شامل پیراهن بلند چین دار، شلوار تا مچ پا و چادر و شنلی بلند بر روی لباس ها داشتند. این حجاب در زمان پارس ها (هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان) نیز رایج بوده است.

          بنابراین در زمان بعثت و قبل و بعد از آن ، زنان ایرانی از پوشش کامل برخوردار بوده اند...

روش عملی زنان زرتشتی، جامعه ی ویژه ی زرتشتیان ، لزوم پوشاندن موی سر در مراسم عبادی و حرمت نگاه به زنان و پند و اندرزهای دینی، نشانگر تشریح حجاب در آیین زرتشت و بیانگر حد و کیفیت پوشش از دیدگاه آنان است.

          با توجه به متون تاریخی در زمان زرتشت، اگر چه زن با آزادی در محیط بیرون از خانه رفت و آمد می کرده و یا همپای مردان به کار می پرداخته است، ولی این امور با حجاب کامل و پرهیز شدید از اختلاط های فسادانگیز همراه بوده است. [10]

پوشش در آیین یهود

          در کتاب مقدس تورات و کتاب فقهی تلمود که آیین نامه ی زندگی یهودیان است، به صراحت وجوب پوشش سر از نامحرمان در بیرون از خانه حتی برای گذر از راه مخصوص بین دو خانه، نهی از تشبیه زن به مرد و مرد به زن در پوشش، منع لمس و تماس و اختلاط  با زنان بیگانه، پرهیز از آرایش و ناز و غمزه و به صدا در آوردن خلخال های پا که موجب عذاب الهی می گردد، بیان شده است.

          «اگر زنی به نقض قانون یهود می پرداخت، مثلاً بی آنکه سر را پوشانده باشد به میان مردم می رفت یا با هر سنخی از مردان درد دل می کرد، یا صدایش آنقدر بلند بود که چون در خانه اش تکلم می نمود همسایگانش می توانستند سخنان او را بشنوند، در آن صورت مرد حق داشت بدون پرداخت مهریه ای او را طلاق دهد. [11]

پوشش در آیین مسیح

          مسیحیت نه تنها احکام سخت شریعت یهود در مورد حجاب زنان را استمرار بخشید، بلکه در برخی موارد، آن را تشدید نمود. انجیل نه تنها در مواضع متعدد وجوب پوشش را تذکر داده است، ‌بلکه در برخی آیات خود کوشیده است عفاف درون را پشتوانه ی مستحکم حجاب برون قرار دهد. [12]

          در کتاب مقدس مسیحیان، آیاتی درباره ی لزوم عفت و آراستگی زن به وسیله ی حیا، پرهیز از آرایش و زیورآلات، وجوب پوشاندن موی سر به ویژه در مراسم عبادی، داشتن وقار و دوری از نگاه به نامحرم آمده که کیفیت پوششی را که از نظر دینی واجب بوده است، بیان می کند.

          سیره عملی زنان مسیحی که بر طبق متون تاریخی در آن، استفاده از خمار، برقع، و چادر در بیرون خانه و هنگام نماز، جز و ارکان اخلاق عیسوی محسوب می شد و اختلاط با مردان حتی در کلیسا ممنوع و آرایش و تزئین در روبندها مردود تلقی می شد، بهترین آیینه ی فرهنگ حجاب در دیانت مسیح می باشد.

          کتاب های مصور پوشاک مسیحیان و ارامنه ی کشورمان در گذشته نزدیک نیز که جایگاه والای حجاب و کیفیت آن را در میان زنان مسیحی و ارمنی به تصویر کشیده ، ما را به تاکید دیانت مسیح بر حفظ حجاب واقف می سازد. [13]

          «قدر مسلم این است که قبل از اسلام در میان بعضی ملل حجاب وجود داشته است. تا آن جا که من در کتاب های مربوطه خوانده ام در ایران باستان و در میان قوم یهود و احتمالا هند، حجاب وجود داشته و از آنچه در قانون اسلام آمده سخت تر بوده است ، اما در جاهلیت عرب حجاب وجود نداشته است و به وسیله  اسلام در عرب پیدا شده است». [14]

پوشش در ایران باستان

مطالعه فرهنگ پوشاک مردم ایران در طول تاریخ نشانگر آن است که زنان شریف ایران، حجاب را به عنوان ارزشی والا پاس داشته و به آن افتخار می کرده اند و همگان در مجامع عمومی با پوشش کامل ظاهر می شده اند.[15]

از مطالعه فرهنگ پوشش در دوران مادها و پارسی ها (هخامنشیان) چنین استفاده می شود که زنان در این دوره علاوه بر لباس های بلند نظیر مردان، به جای شنل از چادری استفاده می کردند که سر آنان را می پوشانده است، همچنین لباسشان از تجملات و تزیینات خاص دور بوده و از اختلاط با نامحرمان و حضور در مجامع عمومی به شدت پرهیز می کردند.[16]

در دوره ی اشکانیان نیز دارای حجابی کامل بوده اند، به طوری که لباس زنان پیراهنی بلند و گشاد و آستین دار بوده است و روی آن چادری هم به سر می کرده اند.[17]

فرهنگ پوشش در سایر ملل و تمدن ها

حجاب زنان از عادات قدیمه ی تمدن های بشری بوده است. البته در مقابل وحشی و غیر تمدن حجاب و حتی پوشش زنان وجود نداشته. مسلماً پیدایش حجاب در بدو امر از لحاظ حرمت زنان محترمه بوده و بعداً به تدریج صورت عفاف به خود گرفته و با آداب مذهبی اختلاط یافته است.[18]

زنان یونانی در دوره های گذشته صورت و اندامشان را تا روی پا می پوشاندند. این نوع حجاب (برای پوشاندن صورت) که شفاف و بسیار زیبا بود در جزیره کرس امرجوس و دیگر جزایر ساخته می شد.

زن های فنیقی نیز دارای حجاب های قرمز رنگ بودند. سخن در مورد حجاب در لابه لای کلمات قدیمی ترین مؤلفین یونانی نیز به چشم می خورد, حتی بنیلوب (همسر پادشاه "عولین" فرمانروای جزیره ایتاک) نیز با حجاب بوده است. زنان شهر ثیب دارای حجاب خاص بودند؛ بدین صورت که حتی صورتشان را نیز با پارچه می پوشاندند. این پارچه دارای دو منفذ بود که جلو چشمشان قرار می گرفت تا بتوانند ببینند. در ابرطاءاز موقع ازدواج حجاب را رعایت می کردند. نقش های برجا مانده حکایت می کند که زنان سر را می پوشانده ولی صورت هایشان باز بوده است. ولی وقتی به بازار می رفتند بر آنان واجب بوده است که صورت هایشان را نیز بپوشانند. خواه باکره یا دارای همسر باشند.

حجاب در بین زنان سیبری و ساکنان آسیای صغیر و زنان ماد و (فارس و عرب) وجود داشته است.[19]

بنابراین در عهد باستان، در میان یهودیان، مسیحیان، اعراب، یونانیان، اهالی رم، آلمان، خاور نزدیک و ... پوشش زن به طور کل رعایت می شده است و همه ی زنان سر خود را نیز می پوشانده اند. از نیمه دوم قرن هیجدهم در اروپا آثاری مبنی بر کم شدن تدریجی حجاب به چشم می خورد. ولی حتی تا اواخر قرن نوزدهم پوشاک محلی اکثر قریب به اتفاق اروپاییان،همچنان با پوشیدن سر و لباس بلند همراه بوده است.[20]

پوشش زنان عرب پیش از اسلام

          زنان عرب پیش از اسلام پوشش مناسبی نداشتند. از این رو همسران پیامبر (ص) از پیروی آن الگو منع شدند. آیات سوره احزاب بیانگر این نکته مهم می باشد. [21]

          برخی مانند ویل دورانت ادعا کرده اند که ارتباط عرب با ایران از موجبات رواج حجاب در قلمرو اسلام شد.[22]

          این ادعا صحت ندارد. زیرا اگرچه حجاب در بین اقوام غیرعرب مرسوم بوده است؛ اما حجاب و پوشش زنان عرب از سایر اقوام نشات نگرفته است. حکم قطعی پوشش بانوان و حدود شرعی آن در سال هشتم هجری نازل شده و این زمانی بود که هنوز اسلام از جزیره العرب گسترش نیافته و زنان عرب از آن پیروی می کردند.

          از دو سال آخر عمر با برکت رسول خدا (ص) گزارش هایی موجود است که پیامبر (ص) به کسانی که هنوز خود را با وضعیت موجود و حکم پوشش و حجاب، تطبیق نداده بودند تذکر می داد.

          بین زمان نزول آیات پوشش بانوان و زمانی که پیامبر (ص) دعوت خود را به ایران و روم فرستاد و از آنان پاسخ مثبت و تعامل خاصی دیده نشد و ارتباطی هم پدید نیامد، تناسبی وجود ندارد. زیرا ارتباط نخستین توسط پیامبر (ص) و به وسیله نامه و یک طرفه انجام شد، اما ارتباط مستقیم که به اثر پذیری بینجامد مربوط به زمان خلیفه دوم می باشد.

          بنابراین از مقایسه بین تاریخ نزول آیات پوشش و تشریح حجاب در اسلام و زمان پیدایش ارتباط مسلمانان عرب و دیگر ملل، نادرستی پندار تسری حجاب از سایر اقوام و ملل به اسلام آشکار می شود.

          از بررسی های تاریخی نتیجه می گیریم که اصل پوشش، پیش از اسلام بوده است و اسلام فقط حد و مرز آن را مشخص کرده است. به عبارت دیگر ، اسلام این رسم یا عادت را که در برخی جامعه ها به گونه ی شدید یا ضعیف بوده است ، به حد اعتدال و حدود شرعی رسانده و آن را اصلاح و تعدیل کرده و جز و فرایض دین قرار داده است تا ناهنجاری های اجتماعی و خانوادگی را که نتیجه افراط ها و تفریط ها در این زمینه بوده است ، برطرف سازد.

چکیده

1.  حجاب در لغت هم به معنی پوشیده است و هم به معنی پرده ی حاجب، بیشترین کاربرد آن به معنی پرده است.

2.     واژه ی حجاب هفت بار در قرآن به کار رفته است اما به معنی پوشش و مصطلح امروزی حجاب نیست.

3.  استعمال کلمه ی حجاب در مورد زنان، اصطلاح جدیدی است. در اصطلاح فقهی کلمه ی ستر که به معنی پوشش است به کار رفته است.

4.  در سوره نور و سوره احزاب بدون این کلمه حجاب به کار رفته باشد حدود پوشش و آداب معاشرت و تماس های زن و مرد ذکر شده است.

5.  آثار به جا مانده از انسان ها و تمدن های کهن، نشانگر پیشینه ی تاریخی و دیرینه ی پوشش است و به اسلام اختصاص ندارد.

6.  در ادیان الهی پیش از اسلام (آیین های زرتشت، يهود، مسیحیت) احکام و حدود پوشش بانوان وجود داشته است.

7.  در برخی ادیان مقررات و حدود پوشش بیشتر از احکام پوشش اسلامی بوده و در عرف برخی جوامع و پیروان ادیان به صورت افراطی و یا تفریطی با حجاب برخود شده است.

8.  زنان عرب پیش از اسلام پوشش مناسبی نداشتند. لذا همسران پیامبر (ص) از پروی آنان منع شدند و آیات سوره ی احزاب الگو و روش نوینی را در پوشش ارایه داد.

9.  حجاب مسلمانان از عرف و عادت ساکنان ایران یا روم نشأت نگرفته است و اسلام بعد از دستور و چگونگی پوشش به ایران گسترش یافت و ارتباط مسلمانان با ایران یا روم پس از نزول آیات پوشش بوده است.

10. اسلام رسم عادت یا حکم حجاب را که در جوامع بشری و ادیان الهی به صورت شدید یا ضعیف بوده است به حد اعتدال رساند و آن را جزء فرایض و ضروریات دین قرار داد تا ناهنجاری های اجتماعی و خانوادگی و افراط و تفریط ها را اصلاح و تعدیل نماید.